Franchising bir işletme sisteminin ürünlerinin ve hizmetlerinin sunulduğu bir ekonomik paylaşım türüdür. Franchising sisteminde an az iki kişi vardır: (1) Francisor (franchise - veren) gelişmiş bir üretim, işletme ve pazarlama sistemine, ticari isme ve tescilli bir ticari markaya sahip olan herhangi bir işletme sahibi tacir - (2) Franchisee (franchise - alan) bu olanaktan yararlanan söz konusu sistem dahilinde üretilen veya satılan mal ve hizmetlerin dağıtımını bağımsız bir işletme sahibi tacir sıfatıyla yaparak; bunun karşılığında bu sistemin kendisini kullandıran sistem sahibi franchisora belirlenen bir ücret ödeyen kişi. Teknik olarak franchise bu ekonomik ilişkinin ismidir; ancak, bu terim yapılan iş için kullanılmaktadır.
2. Bir Franchise Zinciri Nasıl Başlar ?
Hayalinize bağımsız bir kişi tarafından belli bir plan doğrultusunda yönetilen bir dükkan getirin. Eğer işletme bir müddet sonra başarıya ulaşırsa sahibi bir ikinci, üçüncü mağazayı açacak ve günlük işleri için yeni personeller işe alacaktır. Bu noktada işletme sahibi hala mağaza zincirini genişletmek ancak açılacak mağazaların sahibi olmak ve yönetmek istemiyorsa bu durumda söz konusu işletme sahibi (franchisor) ticari ismini ve tescilli ticari markasını veya işletme sistemini bağımsız bir ikinci kişiye (franchisee) kullandırmak isteyecektir. Bu yararlandırma karşılığında ise belirlenen bir ücret talep edecektir. İşte! bu bir franchise'dır.
3. Yaşadığım Yerde Tanınmış Bir Restoran' a Gittiğimde, O Restoran' nın Bir Franchisora mı Yoksa Bir Franchiseeye mi Ait Olduğunu Nasıl Anlarım ?
Restoranı ziyaret ederek bunu anlamak oldukça zordur. Bir çok firma vardır ki, sistemleri içinde dükkanlar franchisee'nin dır ve onun tarafından işletilir. Buna mukabil bir çok dükkanda kendinindir ve kendileri tarafından işletilirler. Ve sonuç olarak her iki dükkanda, biri firma (franchisor), diğeri bağımsız işletmeci (franchisee) tarafından işletilen, aynı isim altında aynı ürünleri, hizmetleri ve ürün kalitesini tıpatıp aynı standartlar altında sunarlar.
4. Franchising Ne Kadar Yaygındır?
Cevap şaşırtıcıdır. Örneğin Amerika'da franchising firmalarının tüm zincirleriyle birlikte perakende satış ve hizmetlerde 1989 rakamlarına göre 678.8 milyar $'lık bir yer tuttuğunu ve bunun tüm perakende satış ve hizmetlerin 1/3' ünü oluşturduğunu söyleyebiliriz. Amerika'da her 17 dakikada bir franchise zinciri açılmaktadır. Bu rakam Türkiye' de ise 500 milyon $'ı bulmuş ve toplam perakende satış ve hizmetlerin % 5'ini oluşturmaktadır. Ancak bu rakam her geçen gün inanılmaz bir oranda artmaktadır.
5. Franchise Satışları Nereden Gelmektedir?
Çoğu franchise satışları ürün ve marka zincirleri satışları vasıtası ile olmaktadır. Ancak bu satışlardaki rakamlar gerilemekte ve işletme franchise satışları ise artmakta ve hızla yaygınlaşmaktadır. Bugün işletme franchisingi, tüm diğer franchising türlerinin önüne geçmiş ve tamamıyla tercih edilir olmuştur.
6. İşletme Franchisingi Nedir?
Bu yeni türde, yani işletme franchisinginde gelişmiş bir üretim, işletme ve pazarlama
sistemine sahip olan herhangi bir tacir (franchise-veren), bir başkasına (franchise-
alan), bu sistemin tümünden ve böylelikle de sisteme dahil sınai unsurlardan
yaralanma olanağı sunmaktadır.
Bu olanaktan yararlanan kişi (franchise-alan) ise, söz konusu sistem dahilinde üretilen veya satılan mal ve hizmetlerin dağıtımını, bağımsız bir tacir sıfatıyla (fakat hem kullandığı sistemin içerdiği ve franchise veren tarafından belirlenen ilkelere uyarak, hem de franchise verenin denetimlerine katlanarak) yapmakta ve bunun yanı sıra bir de ücret ödemektedir.
7. İşletme Franchising'in de Yükselen Sektörler Nelerdir?
Daha çok hizmet ağırlıklı bir ekonomi ve daha çok kadının çalışma hayatında yer alması ile birlikte franchisingde yükselen ve gelişen sektörlerin de dağılımı ve çeşidi farklılaşacaktır. Şu anda görünen o ki çok yakın bir gelecekte Türkiye'de ev ve ofis hizmetleri, bankacılık sektörünün yan hizmetleri, postalama, reklam hizmetleri, paketleme ve taşımacılık, insan kaynakları ve personel seçimi, otomotiv tamir ve bakım hizmetleri, yardım servisleri; özellikle yaşlılara ve özürlülere yönelik hizmetler, sağlık hizmetleri, iletişim ve bilgisayar hizmetleri, tekstil sektörleri Türkiye'nin de içinde bulunduğu sosyal gelişime paralel yükseliş gösterecektir. Bu sektör değişimlerinin siyasi politikaların dişinde toplumun dinamik ve hatta statik değişimleri içinde bağımsız gelişme göstermesi tabiidir. Zira toplumsal ihtiyaçlar siyasi politika ve ideolojilerin her zaman bir adım önünden gitmektedir.
8. Franchising Zincirlerinde birbirine benzerlik bir dezavantaj mıdır? Müşteri çeşitlilik
istemez mi?
Toplum bilimciler, Türkiye'de ki göç olgusunu da göze alarak tüketim kültürlerini ve bu kültürler içindeki sapmaları incelediklerinde; kişilerin tüketim aşamasındaki arzu ve davranışlarının güven esasının içgüdüsel tepkileri ile paralel olduğunu tespit etmişlerdir. Bu sonuçta; çeşitliliğin , farklılığın aksine tüketimde İnsanların standartlar ve detaylardaki benzer öğeleri tercih ettiklerini ve bunu sevdiklerini göstermektedir. Dolayısıyla franchisingde birbirine benzerlik bir avantaj durumundadır.
9. Bir Franchising Satın Almadan Önce Nelere Dikkat Etmeliyim?
Deneyimin türü
İşin tam tanımlanması esası
İşi yürütebilmek için gerekli olan optimal çalışma saati ve personel
Franchise veren (franchisor) kimdir? Geçmiş deneyimleri nedir? Çalıştırdığı yöneticilerin mesleki tecrübeleri nedir?
Sistem içinde diğer franchise-alanlar (franchisee) işi nasıl yürütüyorlar?
Yatırım bedeli nedir?
Devam eden yatırım maliyetleri ne kadar yüksektir?
Franchisordan alınması gereken ürün ve hizmetler var ise bunları kimden ve nasıl alacağım?
Franchise ilişkisini başlatan şartlar nasıl düzenlenecektir ve gerektiğinde nasıl yenilenecektir?
Bu güne kadar kaç franchisee sistemden ayrılmıştır?
Firmanın finans durumu ve finans sistemi nasıl?
Size önerebileceğimiz franchising sözleşmesini bir franchising tecrübesi olan bir avukat yardımıyla imzalamanız ve bazı noktaları henüz ilk adımda araştırmanız. Örneğin anti-tröst yasalarını, tescil yasalarını, borçlar kanunu 19., 20. Maddeleri incelemenizi, nihayetinde bir avukat eliyle sözleşme imzalamanız tavsiye edilir.
Bunun dışında franchise-veren firmanın Ulusal Franchising Derneği'nin açıkladığı Dürüstlük ve Açıklık İlkelerini taahhüt edip etmediğinin sorulması tavsiye edilir.
10. Bana Verilen Bilgi Ve Dokümanların Doğruluğuna Nasıl İnanabilirim ?
Bu tür suistimalleri önleyebilmenin, sivil toplumda cezalandırabilmenin yolları olabildiği gibi, bundan emin olabilmenin kesin bir yolu yoktur. Ancak birkaç kriter size çok yardımcı olabilir. Firmanın geçmişi, kamuoyundaki imajı ve denenmişliği, çalıştırdığı personelin iş tecrübeleri ve geçmişleri size bir intiba verecektir. Ayrıca ilk adımdan itibaren sorularınıza verilen cevaplar firma hakkında bir önyargı oluşturmanıza yardımcı olacaktır. Bunun dışında bilgi ve dokümanlarınızı franchisingi iyi kavramış avukatınıza göstermeniz ve firma müşterisi franchiseelerine sorabileceğiniz sorular bilgi ve dokümanların doğruluğu için size yeterli yardımı ve güveni sağlayacaktır.
11. Mükemmel Bir Franchisee Olabilir miyim ?
Bu içine gireceğiniz sistemin koşullarına ve kendi sistem mükemmelliğine bağlıdır. Çünkü franchisee ne kadar bağımsız olursa olsun sonuçta sistemin bir parçasıdır. Aslında kendinize asıl sormanız gereken sorular: Ben sisteme uyum gösterebilir miyim? Bunun için yeterli fiziksel enerjim var mı? Yeterli eğitime sahip miyim ? Ve en önemlisi Yeterli sermayem var mı? Bu soruların dışında, bir de işin, başından gözükmeyen yanları vardır. Bunun için kendinize şu soruları sorun. Hangi işi severek yapabilirim? Çok çalışıp mali risk alabilir miyim? Ailem, arkadaşlarım ve yakın çevrem bu işi başarabileceğime inanıyorlar mı? Nasıl biriyim? Örgüt içinde çalışmayı seviyor muyum? Yoksa, Tamamıyla özgür olmayı ve kimsenin işime karışmasını istemiyor muyum? Eğer pasif bir yatırımcı rolünü oynarsam firma bunu kabul eder mi? Kişisel olarak firmanın kamuoyundaki imajını, ürünlerini ve hizmetlerini beğeniyor muyum? Bu sorulara verilecek dürüst cevaplar sizin ilk sorunuzu cevaplamanıza yardımcı olacaktır.
12. Franchising Sisteminin Başarılı Olmak için Şansı Daha mı Yüksek?
Bu soruya, bu ve diğer ekonomik sistemleri inceleyen uzmanlar, akademisyenler ve konunun ilgilileri franchisingin diğer bağımsız yürütülen işletmelerden başarılı olma yolunda daha fazla şansa sahip olduklarını yönünde cevap veriyorlar, istatistik veriler açılan her 100 franchisee işletmesinden sadece 5' inin başarısız olduğunu göstermektedir. Bunun tam aksine franchising dışı bağımsız işletilen orta ve küçük boy işletmeler üzerinde yapılan araştırmalar, bu işletmelerden % 65'inin 5 yıl içerisinde başarısız olduklarını ve kapandıklarını ortaya koymaktadır.
13. Franchising isletmelerinin Başarı Oranını Nasıl Açıklıyorsunuz?
Franchising sistemi başarılı olmak için yıllarca denenmiş ve hatalar yoluyla incelenmiş ve sistem sahibi tarafından sonunda büyük ölçüde risklerden ve sorunlardan arındırılmıştır. Yapılan incelemeler başarısızlıkların büyük ölçüde yönetim ve organizasyon hatalarından kaynaklandığını göstermektedir. Bu sistemde franchise veren (franchisor) bağımsız işletmeciye sorunların üstesin-den gelmesi için sürekli yardımını ve desteğini sürdürmelidir. Sizin çalışma kapasiteniz ve franchisor'ın tecrübesi çok güçlü çalışma ortaklığı meydana getirtmektedir.
14. Para Kaybetmeyeceğimden Nasıl Emin Olabilirim?
Hiç kimse para kaybetmeyeceğinden emin olamaz. Her ne kadar kendinden emin işadamları, başarılı sistemler sahipleri kazançlarından tatmin olsalarda her yerde kayıplar olmaktadır. Bir franchisor tarafından kazanç ve başarılı olma yollarını gösteren, açıklayan her türlü araştırma, teknik analiz ve diğer firma bilgileri sizin riskinizi azaltır. Ancak unutmamanız gereken en önemli konu sizin kazançlarınız ve başarı oranınız sizin çalışma kapasitenizle doğru orantılıdır. Bu bir hakikattir. Yani başarılı olup olmamak nihayetinde sizin elinizdedir. Her kim % 100 başarılı olacağınızı iddia ediyorsa bu inandırıcı değildir.
